Minnispunktar Gerlachs
Ý Ýslenskri ■ř­ingu

Skjali­

Minnispunktar Gerlachs eru var­veittir Ý Ůjˇ­skjalasafni ═slands; 1993-71 Fjßrmßlarß­uneyti. Gerlachsskj÷l sem ger­ voru upptŠk 1940. Frumger­ minnispunktanna hefur ekki komi­ Ý leitirnar. Um ■ř­anda ■eirra ß Ýslensku sjß kafla um efni skjalsins hÚr a­ ne­an.

Efni skjalsins

Eftirfarandi lřsing er a­ ÷llum lÝkindum samin af ■ř­anda minnispunktanna.

  1. Punktar ■eir, sem hjer fara ß eftir, fundust Ý pl÷ggum ■řska a­alkonsulsins ß ═slandi, Dr. Werner Gerlach, ■egar brezkur her tˇk Ý sÝna v÷rzlur a­alkonsulati­ 10. maÝ 1940.
  2. Allir p˙nktarnir eru skrifa­ir me­ rith÷nd Gerlachs og flestir ■eirra me­ grŠnu bleki, sem vir­ist sjerkennandi fyrir hann.
  3. NŠrri allir p˙nktarnir eru ˇdagsettir, en textinn ber ■a­ me­ sjer a­ ■eir eru skrifa­ir ß tÝmabilinu frß desember 1939 til 10. maÝ 1940.
  4. Yfirskriftir e­a titlar voru engir, nema ■eir, sem hjer eru settir. P˙nktarnir voru sřnilega a­eins Štla­ir til eigin afnota, sennilega skrifa­ir ni­ur ß mismunandi tÝmum. Allt bendir til a­ p˙nktar ■essir hafi veri­ Štla­ir til ■ess, a­ semja upp ˙r ■eim ßrs- e­a a­ra skřrslu til Ůřskalands um ßstandi­ hjer ß ═slandi. Sje ■etta rjett til geti­, er ljˇst a­ allar athugasemdir hans mi­a a­ ■eirri ni­urst÷­u, a­ ═slandi vŠri ekki fŠrt a­ vera sjßlfstŠtt og vŠri Ý mest mßta ■urfandi fyrir "endurskapandi" erlend ßhrif.
  5. P˙nktar ■essir hafa ekki veri­ teknir ˙t ˙r neinni m÷ppu e­a valdir ˙r ÷­rum pappÝrum. Ůeir fundust lausir og eru afrita­ir hjer nßkvŠmlega eins og ■eir fundust, ßn nokkrra [svo!] ˙rfellinga e­a vi­bˇta. Af ■essari ßstŠ­u munu menn finna Ý ■eim ummŠli, sem a­eins ■eir skilja, sem muna kringumstŠ­ur ■Šr, sem ■ß voru fyrir hendi.
  6. P˙nktarnir eru ß lausum bl÷­um, sem ekki eru heft saman. Stryk [svo!] ■vert yfir sÝ­una ■ř­ir a­ ■ar endar bla­ Ý frumritinu.
ä═ ßrsbyrjun 1946 fÚkk Finnur Jˇnsson dˇmsmßlarß­herra heimild BandarÝkjahers til a­ rannsaka skj÷l ■au, sem Bretar h÷f­u komist yfir Ý ■řska rŠ­ismannsb˙sta­num a­ morgni hernßmsdagsins 10. maÝ 1940. Finnur fˇl tveimur m÷nnum ■etta verk: Sigur­i Sigur­ssyni kennara frß ═safir­i og Sigurgeir Jˇnssyni l÷gfrŠ­ingi (sÝ­ar bŠjarfˇgeta og hŠstarÚttardˇmara), sem ■ß var starfsma­ur dˇmsmßlarß­uneytis. Ůeir fÚlagar fengu a­gang a­ g÷gnum Gerlachs Ý skrifstofu gagnnjˇsnadeildar (Counter Intelligence Corps) BandarÝkjahers, sem ■ß var undir forystu Vestur-═slendingsins Ragnars Stefßnssonar majˇrs, og haf­i a­setur Ý Tripoli-kampi vi­ vestanver­a Su­urg÷tu, ■ar sem n˙ standa m.a. byggingar verkfrŠ­i- og raunvÝsindadeilda Hßskˇla ═slands. Sigur­ur anna­ist a­ mestu ■ř­ingu frumskjalanna ˙r ■řsku, en Sigurgeir var honum innan handar. Til hli­sjˇnar h÷f­u ■eir ■ř­ingar, sem Bretar og BandarÝkjamenn h÷f­u gert ß skj÷lunum ß ensku. ١r Whitehead sagnfrŠ­ingur studdist a­ mestu Ý bˇkum sÝnum vi­ ensku ■ř­inguna ß skj÷lunum Ý trausti ■ess a­ h˙n hef­i veri­ borin saman vi­ frumtexta af ■eim Sigur­i og Sigurgeir, sem sta­festu a­ h˙n hef­i veri­ Ý alla sta­i vel unnin, enda h÷f­u Bretar og BandarÝkjamenn ß a­ skipa prř­ilega hŠfum tungumßlam÷nnum, sumum af ■řsku Štterni.ô*

_______________________
* ١r Whitehead, upplřsingar Ý t÷lvupˇsti 2004.03.17.

S÷gulegt baksvi­

Heimsstyrj÷ldin sÝ­ari hˇfst me­ innrßs Ůjˇ­verja Ý Pˇlland 1. september 1939 og lauk me­ uppgj÷f Japana 14. ßg˙st 1945. ┴­ur h÷f­u Ůjˇ­verjar gefist upp 7. maÝ 1945.

Dr. Werner Gerlach kom til ═slands sem rŠ­isma­ur Ůjˇ­verja ß ═slandi Ý aprÝl 1939. Hann var me­limur Ý ■řska nasistaflokknum, foringi Ý SS og vinur Heinrich Himmlers. Sjß nßnar um hann og starfsemi hans ß ═slandi
hÚr.

Heimildir

Gunnar M. Magn˙ss, Virki­ Ý nor­ri, 1. bindi, ReykjavÝk: ═safoldarprentsmi­ja, 1947.
═slenskur s÷guatlas 3. bindi, ReykjavÝk: I­unn, 1994.
١r Whitehead, Ëfri­ur Ý a­sigi, ReykjavÝk: Almenna bˇkafÚlagi­, 1980
١r Whitehead, StrÝ­ fyrir str÷ndum, ReykjavÝk: Almenna bˇkafÚlagi­, 1985
١r Whitehead, Milli vonar og ˇtta, ReykjavÝk: Vaka-Helgafell, 1995
١r Whitehead, Bretarnir koma, ReykjavÝk: Vaka-Helgafell, 1999.



١r Whitehead er ■÷kku­ margvÝsleg a­sto­ vi­ ger­ ■essa vi­fangsefnis um minnispunkta Gerlachs.